✍️ रामकृष्ण बोरुले (लोकवाणी आवाज)
🌐 २९ डिसेंबर २०२५
 |
| भाड्याच्या किंवा तात्पुरत्या जागेत सुरू असलेल्या अनेक अंगणवाड्यांची प्रतिकात्मक झलक. |
गडचिरोली : एकात्मिक बाल विकास सेवा योजनेअंतर्गत महाराष्ट्रात ग्रामीण, आदिवासी तसेच शहरी भागात एकूण १,१०,६६४ अंगणवाडी केंद्रांना मंजुरी देण्यात आली असून, त्यापैकी १,१०,६२४ केंद्रे प्रत्यक्षात कार्यरत असल्याची माहिती समोर आली आहे. परंतु यातील २२,७४३ केंद्रे अजूनही भाड्याच्या जागेत चालतात, ही बाब चिंतेची आहे.
अंगणवाडी हे लहान वयातील बालकांचे पोषण, आरोग्य तपासणी, प्राथमिक शिक्षण आणि मानसिक विकासासाठी महत्त्वाचे केंद्र मानले जाते. १९७५ पासून सुरू असलेल्या या योजनेंतर्गत सहा वर्षांखालील मुलांना विविध सेवा पुरवल्या जातात.
राज्यात ७२,३७१ केंद्रे स्वतःच्या इमारतीत, ७,९९९ शाळेत, तर ७,५११ केंद्रे समाजमंदिर, ग्रामपंचायत किंवा अन्य शासकीय ठिकाणी चालवली जातात. मात्र मोठ्या प्रमाणावर केंद्रांना स्वतःची सुविधा नसल्याने भाड्याच्या इमारतींचा पर्याय वापरावा लागतो.
📍 जिल्हानिहाय स्थिती
नागपूर: ३,४०४ केंद्रे मंजूर → २,०४१ स्वमालकीची, १,११५ भाड्याच्या जागेत
सोलापूर: मंजूर ३,४०४ → त्यातील ५४३ भाड्याच्या इमारतीत
गडचिरोली: २,४०२ पैकी ५७१ केंद्रे भाड्याने
बुलढाणा: २,९६९ पैकी ३१८ केंद्रे भाड्याच्या जागेत
अनेक ठिकाणी कमी प्रकाश, हवेशीर जागेचा अभाव, शौचालयांची कमतरता यासारख्या समस्या वारंवार पुढे येतात. याबाबत अहेरीचे आमदार धर्मरावबाबा आत्राम यांनी विधानसभेत प्रश्न उपस्थित केला होता. त्यावर उत्तर देताना मंत्री तटकरे यांनी सांगितले की, २०२४-२५ मध्ये ९,६६४ स्वमालकीच्या अंगणवाडी केंद्रांत शौचालयांची उभारणी सुरू आहे.
भाड्याच्या इमारती निवडताना पिण्याचे पाणी, वीज, स्वच्छतागृह यांची तपासणी करूनच भाडे करार केला जातो, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
महिला व बाल कल्याण विभागाच्या ३१ जानेवारी २०२२ च्या निर्णयानुसार जिल्हा वार्षिक योजनेत महिलाव बाल सशक्तीकरणासाठी ३% निधी राखीव, ज्यातून दुरुस्ती व नवीन अंगणवाडी इमारती उभारल्या जात आहेत. तसेच डोंगरी विकास योजना, जिल्हा खनिज प्रतिष्ठान आणि CSR अंतर्गतही इमारती उभारण्याचे काम सुरू असल्याचे मंत्री महोदयांनी नमूद केले.
📌 निष्कर्ष
अंगणवाड्या बालविकासाची पहिली पायरी असूनही राज्यातील हजारो केंद्रे अजूनही भाड्याच्या जागेत आहेत. सुविधांची कमतरता दूर करण्यासाठी सरकारकडून प्रयत्न सुरू असले तरी पुढील काळात प्रत्येक केंद्रासाठी स्वतंत्र व सुसज्ज इमारत उभारण्याची गरज अधिक जाणवते.
टीप : या बातमीतील आकडेवारी व शासकीय माहिती सार्वजनिक मीडिया रिपोर्ट व सरकारी दस्तऐवजांवर आधारित आहे.
📌 सामान्य प्रश्न (FAQ)
▪ महाराष्ट्रात एकूण किती अंगणवाड्या आहेत?
राज्यात 1,10,624 अंगणवाडी केंद्रे कार्यरत आहेत.
▪ किती केंद्रे अजूनही भाड्याच्या इमारतीत आहेत?
22,743 केंद्रे भाड्याने सुरू आहेत.
▪ सुधारणा व सुविधा विकासासाठी सरकार काय करत आहे?
शौचालय बांधकाम, दुरुस्ती, नवीन इमारती उभारणीसाठी निधी व उपक्रम राबवले जात आहेत.
▪ या समस्येकडे गंभीरतेने का पाहिले जाते?
बालकांच्या पोषण, शिक्षण व आरोग्य सेवांची गुणवत्ता उपलब्ध जागेवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते.
